Karar kavramları

Batık maliyet, geri gelmeyecek geçmiş harcamadır: para, zaman ya da emek. Batık maliyet yanılgısı ise bu harcamanın gelecekle ilgili kararı yönlendirmesidir. Doğru soru “bu kadar harcadık” değil, “buradan sonra hangi yol daha iyi” sorusudur.

Batık maliyet yazısını oku · Yeni sayıda dene

Çapa etkisi, karar verirken karşına çıkan ilk sayının sonraki tahminleri kendine doğru çekmesidir. Pazarlıkta ya da fiyat toplantısında masaya ilk konan rakam, tartışmanın nerede biteceğini çoğu zaman belirler. Farkına varmak için rakamın nereden geldiğini sormak gerekir.

Çapa etkisi yazısını oku · Yeni sayıda dene

Fırsat maliyeti, bir seçeneği seçtiğinde vazgeçtiğin en iyi alternatifin değeridir. Hiçbir faturada yazmaz ama her kararın gerçek fiyatının bir parçasıdır. Bir şeye “evet” demek, aynı kaynakla yapılabilecek başka bir şeye “hayır” demektir.

Fırsat maliyeti yazısını oku · Yeni sayıda dene

Sonuç yanlılığı, bir kararı o gün masadaki bilgiyle ne kadar iyi düşünüldüğüne göre değil, nasıl bittiğine göre puanlamaktır. İyi bir karar kötü bitebilir, kötü bir karar şansla iyi bitebilir. Kararı sonucu bilmeden değerlendirmek bu yanılgıyı azaltır.

Sonuç yanlılığı yazısını oku · Yeni sayıda dene

Kayıp kaçınma, bir şeyi kaybetmenin verdiği rahatsızlığın, aynı büyüklükte bir kazancın verdiği memnuniyetten daha ağır gelmesidir. Bu yüzden kâğıt üzerinde eşit iki seçenekten “kayıp” diye anlatılanı daha kötü görünür. Sorun, kayıp korkusunun hesabın yerine geçtiği anda başlar.

Kayıp kaçınma yazısını oku · Yeni sayıda dene

Onay yanlılığı, zaten inandığın şeyi doğrulayan bilgiyi arama, fark etme ve hatırlama eğilimidir. Aykırı bilgi küçümsenir ya da hiç görülmez; zihin doğruyu bulmaktan çok haklı çıkmak için çalışır. Kendi görüşüne karşı kanıtı bilerek aramak bu eğilimi zayıflatır.

Onay yanlılığı yazısını oku · Yeni sayıda dene

Varsayılan seçenek etkisi, hiçbir şey yapmadığında geçerli olacak hazır seçeneğin, başka bir seçeneği seçmekten çok daha sık kabul edilmesidir. Değiştirmek çaba, risk ve sorumluluk ister; bu yüzden pek çok karar aslında verilmez, olduğu gibi kalır. “Bunu bugün sıfırdan seçer miydik?” sorusu varsayılanı görünür kılar.

Varsayılan seçenek yazısını oku · Yeni sayıda dene

Geri dönüşsüz karar, bir kez verildiğinde geri alınması imkânsız ya da çok pahalı olan karardır; tek yönlü kapı da denir. Beğenmezsen düşük bedelle dönebileceğin kararlar ise iki yönlü kapıdır. Doğru soru “geri dönebilir miyim?” değil, “geri dönmek bana neye mal olur?” sorusudur.

Geri dönüşsüz kararlar yazısını oku · Yeni sayıda dene

Ağ etkisi, bir ürünün ya da platformun değerinin onu kullanan kişi sayısı arttıkça büyümesidir. Platformlarda bu etki çoğu zaman iki taraflıdır: kullanıcı çok olan sisteme geliştirici, geliştirici çok olan sisteme kullanıcı gelir ve döngü kendini besler. Bu yüzden bir platformu değerlendirirken yalnız ürünün kendisine değil, etrafında kimin toplandığına ve döngünün hangi yöne döndüğüne de bakmak gerekir.

Korvala vakası yazısını oku · Yeni sayıda dene

Asimetrik hata maliyeti, bir kararda yapabileceğin iki hatanın bedellerinin eşit olmamasıdır. Bazen gereğinden fazla önlem almanın bedeli küçük ve telafi edilebilirken eksik önlemin bedeli büyük ve kalıcıdır; bazen de tersi geçerlidir. Belirsizlikte “Ne biliyorum?” yerine “Yanılırsam ne olur?” diye sormak bu farkı görünür kılar.

Krizin ilk 48 saati yazısını oku · Yeni sayıda dene

Kâr ile nakit farkı, bir şirketin kâğıt üzerinde kâr ederken kasasında para kalmayabilmesidir. Satış, fatura kesildiğinde kâra yazılır ama parası müşteri ödediğinde kasaya girer; stoğa ya da yatırıma giden para ise kasadan hemen çıkar, kârdan ancak zamanla düşer. Kâr tablosu şirketin kazanıp kazanmadığını, nakit tablosu ise ödemelerini zamanında yapıp yapamayacağını gösterir.

Nakit sıkışması yazısını oku · Yeni sayıda dene

Tedarikçi bağımlılığı, kritik bir girdiyi tek ya da çok az kaynaktan aldığın ve kaynağı değiştirmenin pahalı olduğu durumdur. Tedarikçi zam yaptığında ya da teslimatı aksattığında fiyat ve koşullar üzerindeki söz hakkın azalır; pazarlıktaki gücün, tedarikçinin de sana ne kadar bağımlı olduğuna bağlıdır. Alternatif bir kaynağı küçük ölçekte denemiş olmak, pazarlıkta elini güçlendirir ve beklenmedik değişikliklere karşı esneklik sağlar.

Tedarikçi zammı yazısını oku · Yeni sayıda dene